Okullarda Şiddet Risk İşaretleri Aile ve Okulun Ortak Sorumluluğu
Uzman Psikolog Şehitnur Zülfikar, okullarda şiddetin önlenmesinde aile ve okulun ortak sorumluluğuna dikkat çekti. Risk işaretlerini kim fark etmeli?
Milli Eğitim Bakanlığı’nın 2024/56 sayılı genelgesi, okullarda şiddetin önlenmesi ve risk işaretlerinin tespitini gündeme taşıdı. Uzman Psikolog Şehitnur Zülfikar, çocuğun kişiliğini belirleyen ilk alanın aile olduğunu belirtti. Okulun destekleyici ve gözlemleyici rolünü vurguladı. Şiddet riskini fark etme ve müdahale etme sorumluluğunun aile ile okul arasında ortak kurulması gerektiğini ifade etti.
Bir okulda şiddet yaşandığında suçlu arama eğilimi ortaya çıkıyor. Bu tartışmalar bazen doğrudan aileye, bazen okul yönetimine veya öğretmenlere yöneliyor. Ancak tek bir tarafı işaret eden bu dil, uzun vadede çözüm üretme potansiyelini zayıflatıyor. Çocukla ilgili ilk ve en temel sorumluluk ailede başlıyor.
Çocukta ortaya çıkan birçok davranış örüntüsü ilk olarak evde şekilleniyor. Okul ise bu durumları fark eden, izleyen ve gerektiğinde aileyle birlikte müdahale etmesi gereken ikinci alan oluyor. Şiddeti sadece evin ya da sadece okulun sorumluluğuna yıkmak meseleyi basitleştiriyor.
Ortak Sorumluluk Vurgusu ve Erken Tanı
Milli Eğitim Bakanlığı’nın 2024/56 sayılı genelgesi, okullarda şiddetin önlenmesini ortak bir sorumluluk alanı olarak tanımlıyor. Bu alan okul yönetimi, rehberlik servisleri, RAM’lar, ilgili kurumlar ve velileri kapsıyor. UNESCO’nun “bütüncül okul yaklaşımı” da bu çerçeveyle örtüşüyor. Kantin görevlisinden servis şoförüne kadar her yetişkin, erken uyarı sisteminin parçası sayılıyor.
Ancak bu yapının ilk halkasını yine aile oluşturuyor. Çocuk, okula başlamadan çok önce evde ilişki kurmayı, sınırlarla karşılaşmayı ve öfkeyi ifade etmeyi öğreniyor. Uzman Psikolog Şehitnur Zülfikar, “iş ailede biter” veya “okul görevini yapmadı” gibi kestirme cümlelerin iş birliğini zorlaştırdığını belirtiyor.
Zülfikar, “Çocukta bir duygusal yoğunluk olduğunu fark etmemek, zorlanıyor olduğunu ilk başta ailenin dikkat etmemesi en önemli faktörlerden birisi” ifadesini kullandı. Okul ile aileyi birbirini tamamlayan iki alan olarak ele almak gerektiğini belirtiyor. Erken işaretlerin bazen evde, bazen okulda fark edilebildiğini aktardı. Erken tanı, ruhsal sorunlarda hayati önem taşıyor.
Erken İşaretler, İhmal ve Öğretmenlerin Rolü
Çocuklarda şiddet eğilimi çoğu zaman aniden ortaya çıkmıyor. Zülfikar, bu eğilimin çeşitli işaretlerle kendini gösterebileceğini anlattı. Ani içine kapanma, akademik başarıda belirgin düşüş, çizimlerde karanlık temalar ve oyun sırasında sınırları sert biçimde aşma, dikkatle izlenmesi gereken sinyaller arasında yer alıyor.
Erken işaretler sadece açık saldırganlıkla sınırlı kalmıyor. Küçük yaşlarda aşırı agresif ve hırçın davranışlar evde fark edilebiliyor. Çocuk gruba girdiğinde bu davranışlar akran ilişkilerinde ve öğretmen gözleminde de görünür hale geliyor. Zülfikar, 4-5 yaş civarında da bu durumların fark edilebileceğini, ilkokul, ortaokul ve lise dönemlerinin de dikkatle izlenmesi gerektiğini ekledi.
Uzman Psikolog Zülfikar, dikkat eksikliği, hiperaktivite bozukluğu veya otizm spektrumundaki çocukların haksız yere hedef gösterilmesine karşı çıkıyor. Asıl dikkat edilmesi gerekenin, duygusal dünyasını ifade etmeyen, pasif agresif biçimde içe atan ve ihmal edilen çocuklar olduğunu belirtiyor. İhmalin, çocuğun taşıdığı duygusal yoğunluğun fark edilmemesiyle ciddi bir risk oluşturduğunu vurguladı.
Öğretmenler, çocuğu en yakından gözlemleyen ve değişimi en erken fark edebilecek kişiler arasında yer alıyor. Ancak birçok öğretmen, veli baskısı, asılsız şikayetler ve idari süreçler nedeniyle inisiyatif almakta zorlanabiliyor. Zülfikar, öğretmenlerin alanının korunması gerektiğini vurguladı. Ailelerin çocuk gelişimi konusunda bilinçli olmasının değerli olduğunu ancak bunun her konuda yetkinlik anlamına gelmediğini belirtti.
Çocuğun öğretmeniyle kurduğu ilişkinin de evde duyduğu dille doğrudan ilgili olduğunu Zülfikar ifade etti. Demokratik ebeveynlik, çocukta saygıyı inşa ediyor. Evde sınırın, karşılıklı saygının ve tutarlılığın olduğu bir ilişki kurulduğunda çocuk bunu okulda öğretmeniyle ve diğer yetişkinlerle kurduğu ilişkiye de taşıyor.
Aile içindeki şiddet algısı da kritik bir yer tutuyor. Birçok evde fiziksel şiddet yoksa, sorun da yok sanılabiliyor. Oysa bağırmak, tehdit etmek, aşağılamak, korkutmak, baskı kurmak veya istemediği bir şeyi zorla yaptırmak da çocuk için yıkıcı bir etki oluşturabiliyor.
Uzman Psikolog Şehitnur Zülfikar, bunların sözel, duygusal ve psikolojik şiddet olduğunu açıkça belirtti. Bazı çocuklar, duydukları ağır sözlerin fiziksel cezadan bile daha kalıcı iz bıraktığını ifade ediyor. Bu nedenle ailelerin “bizim evde şiddet yok” derken sadece fiziksel şiddeti düşünmemesi gerekiyor.
Çocuk bu tür muameleye maruz kaldıkça ya içine kapanıyor, sessizleşiyor ya da tam tersine daha hırçın, daha saldırgan hale gelebiliyor. Sözel ve duygusal şiddetin yanında, çocuğun duygusunu görmemek, sıkıntısını ciddiye almamak ve yardım ihtiyacını ertelemek de yıkıcı sonuçlar doğurabiliyor.
Uzman Psikolog Şehitnur Zülfikar, iş birliğinin çalışabilmesi için ilk şartın ortak gözlem olduğunu belirtiyor. Ailenin durumu görmesi, kabul etmesi ve iş birliğine açık olması gerektiğini vurguladı. Erken kabul ve birlikte hareket, çocuğun yararına en güçlü koruyucu adımlardan biri haline geliyor.
Yorum Yap